Policzyli bezdomnych

Przeciętny bezdomny z Elbląga to około 50-letni mężczyzna z wykształceniem zawodowym, który stracił dach nad głową z powodu eksmisji. Jak pomóc takiej osobie? Jednym z proponowanych przez Miasto rozwiązań jest podpisanie kontraktów socjalnych, które jednocześnie będą zobowiązaniem osób bezdomnych do świadomych działań w kierunku podjęcia leczenia i wychodzenia z nałogu, poszukiwania pracy, oraz ponownego nawiązania  właściwych relacji z najbliższą rodziną.

„Ogólnopolskie badanie  liczby osób bezdomnych” odbyło się z  inicjatywy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. W Elblągu w dniach 7 i  8 lutego br. realizowane było m. in. przez zespoły złożone  z funkcjonariuszy Policji, Straży Miejskiej i pracowników socjalnych MOPS. W trakcie  badania zespoły odwiedziły znane im miejsca pobytu osób bezdomnych, tj.  pustostany, domki i altany na ogrodach działkowych.
Powyższe badanie liczby osób bezdomnych przeprowadzili także pracownicy Aresztu Śledczego, Domu dla Bezdomnych, Pogotowia Socjalnego i Ośrodka Wsparcia i Interwencji Kryzysowej. Zapytania o liczbę osób bezdomnych zostały również skierowane do placówek służby zdrowia, szpitali i hospicjum.
We wskazanym powyżej  terminie w Elblągu zliczono 158 osób bezdomnych,  w tym 156 mężczyzn i 2 kobiety.
Podczas liczenia z osobami bezdomnymi wypełniano kwestionariusze ankiet. Pytania ankietowe dotyczyły:
- wieku,
- długości okresu pozostawania bezdomnym,
- przyczyn bezdomności,
- ogólnej sytuacji życiowej tych osób,
- wykształcenia,
- źródeł dochodu,
- korzystania z różnych form pomocy,
- ostatniego miejsca stałego zameldowania.
Na przeprowadzenie wywiadu udokumentowanego w kwestionariuszu ankiety zgodę wyraziły 153 osoby.

Z analizy przeprowadzonych ankiet wynika, że:

1) w Domu dla Bezdomnych przebywało - 85 osób bezdomnych (55,5%),
2) w noclegowni i pogotowiu socjalnym - 24 osoby (16%),
3) w Areszcie Śledczym - 10 osób (6,5%),
4) w mieszkaniach treningowych  - 8 osób (5,2%),
5) w pustostanach, altankach i domkach na działkach - 17 osób (11%),
6) na ulicy funkcjonariusze Policji zlokalizowali 4 osoby (2,6%),
Pozostałe osoby „pomieszkiwały”: kątem u kolegi, w piwnicy, u matki.
7) w Ośrodku Wsparcia i Interwencji Kryzysowej przebywała jedna  bezdomna kobieta (z terenu Gminy Tolkmicko).
Wśród badanej grupy bezdomnych dla 122 osób (tj. 80%) ostatnim miejscem zameldowania było miasto Elbląg, pozostali pochodzili z województw: pomorskiego, mazowieckiego, małopolskiego i dolnośląskiego.
Ankietowane osoby bezdomne były w  przedziale wiekowym od 21 do 81 lat. Największą grupę (80 osób - tj.52%) stanowili mężczyźni pomiędzy 46 a 60 rokiem życia. Okres bezdomności w badanej grupie wynosił od kilku miesięcy do 34 lat. Od 2 miesięcy do pięciu lat pozostawało bezdomnymi 41 osób (27%). Powyżej 5-letni okres bezdomności obejmował  71 osób (46%). Najczęściej jako przyczynę bezdomności ankietowani wskazywali eksmisję i wymeldowanie (91 osób - 60%) oraz konflikty rodzinne (79 osób - 52%)  a także brak pracy i bezrobocie (52 osoby - 34%).

Struktura wykształcenia ankietowanych przedstawiała się następująco:

1) 78 osób (51%) posiadało wykształcenie zawodowe,
2) 52 osoby (34%) podstawowe,
3) 16 osób (10%) wykształcenie  średnie,
4) 3 osoby (2%) wykształcenie wyższe.
Stopień niepełnosprawności lub grupę inwalidzką miało 59 osób (tj.39%).
Ubezpieczenie zdrowotne posiadało 115  (tj.75%) osób bezdomnych.
Wśród bezdomnych 51 osób (33%) nie posiadało żadnego dochodu, 45 osób (29%) korzystało z zasiłku z pomocy społecznej, 10 osób (6,5%) otrzymywało świadczenie z ZUS, 4 osoby  (2,6%) posiadały rentę lub emeryturę. 63 osoby (41%) jako źródło dochodu wskazywało zbieractwo. Wśród badanych 4 osoby (2,6%) były zatrudnione, 28 (18%) pracowało bez nawiązania stosunku pracy - „na czarno”.
Ze wsparcia w formie schronienia (w Domu dla Bezdomnych i Pogotowiu Socjalnym) korzystały 104 osoby (70%), 110 osób (72%) korzystało z posiłków, dla 88 osób (58%) przekazano odzież. 20 osób deklarowało, że otrzymało wsparcie finansowe i tyle samo, że nie korzystało z żadnej formy pomocy.  Z innych form pomocy korzystało 66 osób (43%).

Wnioski

Wśród osób bezdomnych tylko nieznaczny procent stanowiły kobiety (1%).
Większość osób bezdomnych (71%) sama była w stanie odnaleźć miejsce, w którym otrzyma pomoc w formie tymczasowego schronienia i posiłku, tzn. na przykład w Domu dla Bezdomnych lub w Pogotowiu Socjalnym.
Znaczna większość osób bezdomnych (94%) była w wieku aktywności zawodowej tj. pomiędzy 21 a 65 rokiem życia.
Powyżej pięcioletni okres bezdomności obejmował łącznie 97 osób. Najdłużej – 34 lata  bezdomnym był mężczyzna w wieku 67 lat.
Najczęściej wskazywanymi przyczynami bezdomności były: eksmisja, brak pracy i konflikty rodzinne. W trakcie badania najwięcej osób bezdomnych wskazało łącznie  ww. powody. Większość osób bezdomnych (85%) posiadało niski poziom wykształcenia, tj. podstawowe i zawodowe. Wśród ankietowanych bezdomnych były 3 osoby (2%) z wykształceniem wyższym.
Z analizy wyników badań wynika, że jedna trzecia ankietowanych nie posiadała żadnego dochodu. Z zasiłków z pomocy społecznej korzystało 29% badanych, a 41% wskazało, że ich źródłem dochodu było zbieractwo.

Kierunek dalszych działań

W stosunku do osób bezdomnych korzystających z pomocy instytucji, takich jak: Dom dla Bezdomnych, Pogotowie Socjalne, Areszt i mieszkanie treningowe (jest to 127 osób tj.80%) należy podjąć intensywną pracę socjalną w kierunku wychodzenie z bezdomności i zmiany sytuacji życiowej.
Jednym z proponowanych rozwiązań jest podpisanie kontraktów socjalnych, które jednocześnie będą zobowiązaniem osób bezdomnych do świadomych działań w kierunku podjęcia leczenia i wychodzenia z nałogu, poszukiwania pracy, oraz ponownego nawiązania  właściwych relacji z najbliższą rodziną.
W Domu dla Bezdomnych i w Pogotowiu Socjalnym należy podjąć działania psychoterapeutyczne w celu podniesienia motywacji do prawidłowego funkcjonowania  osób bezdomnych w środowisku.
Należy rozszerzyć infrastrukturę mieszkań treningowych (wzrost o 2 mieszkania), które stanowią dla osób bezdomnych dobrą motywację do poprawy sytuacji życiowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby bezdomne, które posiadają wykształcenie wyższe w celu wykorzystania ich potencjału intelektualnego oraz możliwości do samodzielnej egzystencji i działań na rzecz środowiska lokalnego.